Mała afta na śluzówce jamy ustnej zwykle goi się w ciągu kilkunastu dni. Sytuacja staje się trudniejsza, gdy kolejne zmiany pojawiają się w krótkich odstępach i utrudniają codzienne czynności. Wtedy uwagę zwracają przebieg gojenia, wygląd owrzodzeń oraz dolegliwości spoza jamy ustnej. Które cechy przebiegu powinny zwrócić uwagę? Wyjaśniamy, kiedy nawracające afty wymagają konsultacji ze stomatologiem.

Kiedy mówi się o nawracających aftach?

O nawracających aftach mówi się wtedy, gdy podobne owrzodzenia powracają kilka razy w roku, co miesiąc albo co kilka tygodni. Podczas badania stomatolog ustala liczbę epizodów, długość przerw bez zmian oraz czas gojenia. Nasilony przebieg rozpoznaje się, gdy nowe afty pojawiają się przed zagojeniem się wcześniejszych i są obecne niemal bez przerwy. Jeżeli owrzodzenia powstają w różnych miejscach, lekarz bierze pod uwagę m.in. predyspozycję rodzinną, stres, wahania hormonalne lub inne kwestie zdrowotne. Z kolei zmiana powracająca stale w jednym punkcie może wynikać z miejscowego drażnienia tkanki, np. przez zużytą lub odkształconą protezę zębową. Tę przyczynę da się łatwo usunąć, udając się do protetyka.

Dlaczego duża lub nietypowa afta wymaga wizyty u stomatologa?

Typowa mała afta ma kilka milimetrów średnicy i goi się zwykle od 7 do 14 dni. Jeśli mierzy około 10 mm, to można uznać ją za dużą. Taka zmiana sięga głębiej, utrzymuje się dłużej i czasem pozostawia bliznę. Stomatolog powinien odróżnić ją od owrzodzenia pourazowego oraz innych chorób. Wizyta u dentysty jest też uzasadniona, gdy po 14 dniach owrzodzenie nie wykazuje oznak gojenia. Szczególną uwagę zwracają twarde lub nieregularne brzegi, znaczna głębokość, samoistne krwawienie i wygląd odmienny od wcześniejszych aft. Dentysta ogląda wtedy zmianę oraz jej otoczenie, a dalsze postępowanie dobiera do wyniku badania.

Czy ból nawracających aft jest wskazaniem do konsultacji u dentysty?

Ból należy do typowych objawów afty, zwłaszcza podczas jedzenia i szczotkowania zębów. Jego występowanie nie przesądza więc o potrzebie wizyty w gabinecie stomatologicznym. O nasileniu przebiegu więcej mówią skala dolegliwości oraz czas, przez który ograniczają codzienne funkcjonowanie. Konsultacja u dentysty jest uzasadniona, gdy ból narasta, zaburza sen lub utrudnia jedzenie, picie i mówienie. Gdy zmiany są rozległe, chory może przyjmować zbyt mało płynów, a omijanie bolesnego miejsca podczas szczotkowania sprzyja gromadzeniu się płytki nazębnej, co może się skończyć koniecznością leczenia próchnicy. Podczas badania lekarz ocenia liczbę i głębokość owrzodzeń oraz sprawdza, czy występują cechy nadkażenia.

Kiedy nawracające afty mogą wskazywać na inne problemy zdrowotne?

Niedobory lub choroby ogólnoustrojowe bierze się pod uwagę, gdy nawracające afty pojawiają się po raz pierwszy w dorosłości albo mają nasilony przebieg. Gorączka lub chudnięcie uzasadniają rozszerzenie diagnostyki. Z kolei przewlekła biegunka i ból brzucha mogą wskazywać na zaburzenia wchłaniania albo choroby zapalne jelit. Ważną informacją są też zmiany skórne i owrzodzenia poza jamą ustną. Stomatolog ogląda błonę śluzową oraz zbiera wywiad, aby ustalić, czy obraz odpowiada nawracającym aftom. Może on następnie wskazać potrzebę wykonania morfologii oraz oznaczenia ferrytyny, witaminy B12 i kwasu foliowego albo skierować pacjenta do właściwego lekarza. Badania te służą wykryciu anemii i niedoborów, które u części pacjentów wynikają z zaburzeń wchłaniania.

Nawracające afty wymagają konsultacji ze stomatologiem, gdy kolejne epizody zdarzają się coraz częściej, owrzodzenie jest większe niż zwykle, długo się goi albo utrudnia jedzenie i higienę jamy ustnej. Nie należy ignorować tematu, gdyż mogą za nim stać inne problemy zdrowotne.